‘De snelheid waarmee de ontwikkelingen plaatsvinden, is ook voor professionals een uitdaging. We moeten echt mee met actuele trends en kennis hebben over de problematiek die die ontwikkelingen met zich meebrengen. Je moet jezelf blijven voorlichten, omdat het handig is om te weten hoe bepaalde apps en algoritmes in elkaar zitten. En waarom het zo verslavend is. Pas dan kun je goed advies geven.’

‘Iedere ouder wil in de basis een goede ouder zijn. Als professionals moeten wij ons realiseren dat sommige ouders de geestelijke ruimte niet hebben voor dit soort onderwerpen. Ze hebben bijvoorbeeld twee banen en kunnen de touwtjes nauwelijks aan elkaar knopen. Begrip hiervoor is ontzettend belangrijk. Je kunt zeggen: “Ik snap dat het scherm een fijne oplossing is als je je handen even vrij wilt hebben.” Ze weten vaak niet wát hun kinderen op dat scherm doen, omdat ze geen ruimte hebben om zich ermee bemoeien. Ik geef ze dan handvatten om toch dat gesprek aan te gaan.

Deze ouders zijn vaak erg gevoelig voor het argument dat schermgebruik invloed heeft op de ontwikkeling van de hersenen. De multiculturele school waar ik werkte, wilden we smartphonevrij maken. Daar kwam veel kritiek op, omdat ouders hun kinderen te allen tijden wilden kunnen bereiken. We hebben laten zien wat de invloed van schermgebruik is op de concentratie van hun kinderen en mogelijk op hun schoolprestaties. Toen ging er een lichtje branden.

Het is ook belangrijk om deze ouders tips te geven voor alternatieven. Wat kan het kind dan wel doen zodat de ouder nog steeds de handen vrij heeft? Denk dan aan bijvoorbeeld een luisterboek.’

‘Het is sowieso belangrijk om je aan te passen aan de ouders om wie het gaat. Vermijd vaktaal, zoals de begrippen digitale geletterdheid, privacyinstellingen of cyberpesten. Maak het onderwerp visueel door bijvoorbeeld filmpjes te gebruiken. En let op cultuurgevoelige onderwerpen. Ik heb meegemaakt dat kinderen op een religieuze school vaak op een site zaten waar veel pornografische materiaal te zien was. De ouders hadden moeite om het woord porno uit te spreken, het ging dan bijvoorbeeld over “vieze plaatjes”. Als professional beweeg je dan mee op de golven die er zijn, zonder het concreet te benoemen. Als ik het woord porno wel had uitgesproken, had ik deze ouders in verlegenheid gebracht en was het gesprek lastiger geweest.’

Zelf heb ik gemerkt dat op ouderavonden met veel laaggeletterde ouders bijna niemand iets durft te vertellen over eigen ervaringen. Dat ligt te gevoelig, dus praat ik in algemeenheden. Dan zeg ik: “Op een school gebeurde het volgende…”. En ook bleek dat vrouwen met een religieuze achtergrond niets zeggen als er ook mannen in de zaal zitten, terwijl ze wel hun vragen per mail stellen. Daarom organiseren we dit soort bijeenkomsten nu in de vorm van een ouderochtend voor moeders. Een soort thee met koekjes-ochtend, waar de verhalen wél op tafel komen.’

‘Als eerste is het belangrijk om te erkennen dat hun angst gegrond is. In bovenstaand voorbeeld kun je vragen: wat is hun liefste wens? De beelden moeten direct weg, zal het antwoord zijn. Wees dan eerlijk en duidelijk: opnames die verspreid worden, zijn geen prioriteit bij de politie. Ik zou ook vertellen wat er dan wel mogelijk is, maar ik doe geen valse beloftes. En ontzettend belangrijk: maak de ouders duidelijk dat een gesprek met het kind zelf nodig is. Ouders zijn in paniek maar vergeten vaak met het kind te praten. Wat wil het kind zelf? Wat voelt het? Voor veel ouders is het lastig om hierover te praten met hun kind, zeker in gezinnen waar niet veel gesproken wordt over online gedrag.’ 

‘Laatst hebben kinderen in de kleedkamer van de voetbalclub snaps gemaakt van een jongetje dat zich aan het omkleden was. Die beelden werden gedeeld in het team, vervolgens op school en uiteindelijk ook bij de judoclub van het broertje. Deze ouders waren in paniek. Hoe konden ze dit stoppen? Omdat hun Nederlands niet goed genoeg was, konden ze het niet uitleggen, geen hulp vragen, maar ondertussen maakten ze zich wel zorgen over hun kind dat hierdoor gepest werd. Ze wisten niet of ze aangifte konden doen en waar ze hulp konden vragen. Een talige ouder zoekt dit zelf op, weet dan wat de mogelijkheden zijn en onderneemt actie.’ 

‘Ouders willen vaak weten met welke apps ze ouderlijk toezicht kunnen houden. Dat is vooral voor ouders met een andere culturele of religieuze achtergrond erg belangrijk. Ze willen voorkomen dat hun kinderen bepaalde content zien. Verder praten ze er niet over. Ik zeg dan altijd: als je kind wél iets heeft gezien, praat er dan over. Want mijn ervaring is dat de kinderen met wie niet gesproken wordt over de digitale wereld het meest in de problemen komen. En als je het als ouder moeilijk vindt, stel je kind dan voor om er met iemand anders over te praten.’

‘Deze ouders staan eigenlijk al met 1-0 achter. Ik geef vaak ouderavonden op scholen waar relatief veel ouders ongeletterd zijn. Zij vinden de digitale wereld te snel gaan, alsof de wereld voorbijvliegt waardoor ze zelf achter de feiten aanlopen. Als ze het al willen proberen, hebben ze het gevoel dat ze het toch niet snappen. Ik zeg dan altijd: “Je hoeft een app niet te snappen om er toch een wijsheid over mee te kunnen geven.” Iedere ouder heeft levenswijsheid en -ervaring die een kind nog niet heeft. Dat kan bijvoorbeeld gaan over hoe miscommunicatie kan ontstaan. Ouders onderschatten hun eigen kennis hierover, zeker ouders die niet zo taalvaardig zijn. Het is een misvatting om te denken: ik spreek niet goed Nederlands dus ik kan er niets over zeggen.’

Ouders van tieners gaan niet meer op onderzoek uit wat wel of niet geschikt is, maar zijn vooral bezig met het gesprek. Hoe praat ik met mijn kind als het porno heeft gezien? Hoe begeleid ik mijn kind in het omgaan met AI, fake nieuws, cyberpesten of online groepsdynamiek? En ook: hoe krijg ik mijn kind van het scherm af?’

‘Ouders van jonge kinderen, tot een jaar of 10, houden zich vooral bezig met praktische vragen. Hoe lang mag mijn kind op het scherm? Welke apps zijn geschikt voor mijn kind? Welke filmpjes mogen ze wel of niet kijken? Hoe begeleid ik dat?

‘Ik merk dat ouders vooral veel angst hebben voor het onbekende. Ze vinden het lastig dat de online wereld zo snel gaat. Ze kunnen het niet bijbenen. De snelheid waarmee een app als TikTok draait, gaat hun voorstellingsvermogen te boven. Daarnaast begrijpen ze vaak niet hoe belangrijk het is voor jongeren om een online reputatie te hebben.’

Online ontwikkelingen gaan snel - voor veel ouders té snel. Vooral laaggeletterden kunnen het niet bijbenen en vinden het lastig om hun kinderen te ondersteunen. Expert Tewatha Muller, jongerenwerker en spreker, adviseert over hoe je hen op weg kunt helpen.