Plegers daarentegen kunnen charmant overkomen, maar tegelijkertijd geen tegenspraak dulden. Ze gedragen zich dominant en controlerend en lijken geen rekening te houden met de wensen en grenzen van de ander, zo laat de Signalenkaart zien. Een pleger dreigt bijvoorbeeld met: ‘Als jij met die professional praat, dan zorg ik ervoor dat je je kinderen verliest.’ Of zegt: ‘Ik vermoord je’ op het moment dat de professional even koffie haalt.

Woorden en interventies van professionals doen ertoe. Ze kunnen helpend werken, maar ook averechts uitpakken. Dat vraagt van professionals dat we ons voortdurend afvragen wat het effect van ons handelen kan zijn: wie heb ik tegenover mij? Wek ik woede op met mijn woorden? Creëer ik een gevaarlijke situatie? Kan dit leiden tot wraak? Een pleger van dwingende controle kan namelijk ook door professioneel handelen controleverlies ervaren en dat is van invloed op de veiligheid van het slachtoffer.

Daarom pleit ik ervoor dat professionals bij de eerste signalen van dwingende controle altijd eerst met het (vermoedelijke) slachtoffer in gesprek gaan. En (nog) niet met de pleger. Het is belangrijk, blijkt uit een eerdere publicatie van Movisie en Augeo, om daarbij de privacy zorgvuldig te waarborgen. Slachtoffers hebben een plek nodig waar ze zich zonder angst kunnen uitspreken, zodat ze niet bang hoeven zijn voor represailles van plegers.

Als je een slachtoffer van dwingende controle echt wil beschermen, zou je moeten beginnen met luisteren, de privacy waarborgen en vertrouwen op de ervaringen. Vervolgens neem je, samen met het slachtoffer, de bescherming serieus.

Hoe herken je de signalen van dwingende controle - bij slachtoffers en plegers? Slachtoffers zijn bijvoorbeeld (extreem) angstig, durven niet vrijuit te praten, gedragen zich opvallend anders als de pleger in de buurt komt, lijken te leven met een geheim, houden angstvallig hun telefoon in de gaten of houden overdreven rekening met de regels van de ander.

Bankrekeningen blokkeren, opsluiten, seks afdwingen, vernederen, dreigen, fysiek geweld, controleren, angst aanjagen of huisdieren mishandelen om de ander te dwingen: het zijn allemaal vormen van dwingende controle. Bij deze vorm van huiselijk geweld draait het om het uitoefenen van macht over de ander. Veel plegers van dwingende controle zien de ernst van hun gedrag niet in en bagatelliseren het effect ervan op anderen, blijkt uit onderzoek. Zulk machtsmisbruik stopt dan ook nooit zomaar van de ene op de andere dag. Een slachtoffer van dwingende controle weet dat als geen ander.

Er is bijna geen ontsnappen aan. Want doe je als slachtoffer een poging om de pleger te stoppen of de situatie te ontvluchten, dan wordt het gevaar alleen maar groter. Slachtoffers voelen haarfijn aan dat dit triggers kunnen zijn voor escalaties en dat ze een groot risico lopen op mogelijke wraak. Dat blijkt ook uit onderzoek: als slachtoffers een einde willen maken aan een relatie, of als huiselijk geweld uit de anonimiteit wordt gehaald, dan is er een groter risico op (fataal) geweld. Zo houdt dwingende controle mensen gevangen.

Niet altijd is openheid de beste keuze. Voor een slachtoffer van dwingende controle kan te veel openheid in het gesprek met de pleger juist desastreuze gevolgen hebben. Daarom pleit Nelleke Westerveld ervoor dat professionals altijd eerst met de slachtoffers praten en voor bescherming zorgen voordat ze met de pleger in gesprek gaan. Maar dat is nog lang niet altijd gemakkelijk, want: hoe weten professionals wat er aan de hand is?