‘Veerkracht kunnen we meten door te kijken hoe iemand functioneert na een trauma. Om dat te doen, onderzoeken we twee dingen: hoe functioneert iemand? En wat voor nare ervaring heeft deze persoon meegemaakt? Maar dit is lastiger dan het lijkt, want functioneren is een breed begrip. Als je bijvoorbeeld alleen naar gevoelens kijkt, mis je misschien belangrijke gedragingen. Je moet dus naar een breed scala van functioneren kijken. En daarbij komt nog dat je niet iemand die chronisch nare dingen heeft meegemaakt kunt vergelijken met iemand die één keer iets heel heftigs heeft meegemaakt. Ook het moment van meten is belangrijk: veel mensen hebben tijd nodig om goed te herstellen. Als je meteen na het trauma meet, zou je ten onrechte kunnen zeggen dat zij niet veerkrachtig zijn.’

‘Zie het als een recept. Een lekkere appeltaart betekent voor iedereen iets anders. De een wil meer suiker, de ander meer bloem. Zo heeft iedereen een unieke veerkrachttaart. De een heeft van nature al veel bouwstenen op persoonlijkheidsvlak - zoals: openstaan voor nieuwe ervaringen, zelfvertrouwen, goede controle over emoties - maar mist iets uit de omgeving, zoals een steunende vriendschap. Bij de ander is dat net andersom. Daardoor zijn ook de behoeften voor iedereen anders. Dat is hoopvol, want je bent dus niet verloren als je bepaalde bouwstenen mist. Er zijn genoeg andere mogelijkheden om de gaten op te vullen. Heb je mentale problemen, dan kun je bepaalde bouwstenen versterken om je beter te gaan voelen. Veerkracht is dus niet statisch, het is niet iets wat je wel of niet hebt, het is persoonlijk en veranderlijk.’

‘Veerkracht omvat het proces van herstel dat zich ontvouwt tijdens of een tijd na trauma. Veerkracht bestaat uit verschillende bouwstenen, die allemaal een klein beetje bijdragen aan hoe iemand herstelt na een ingrijpende gebeurtenis. We weten steeds beter welke bouwstenen dat zijn. Ze kunnen binnen jezelf liggen, zoals emotieregulatie en in welke mate je neigt tot piekeren bijvoorbeeld. En buiten jezelf: het gezin waarin je opgroeide, of je geleerd hebt je problemen zelf op te lossen, of je vertrouwen hebt in anderen, of je steunende vriendschappen hebt… Het gaat om bouwstenen die met elkaar samenhangen en op elkaar inwerken. Die mix van bouwstenen is voor iedereen anders en staat niet vast.’

Wat weten we allemaal al over veerkracht? En waar is nog onderzoek nodig? Hoogleraar Anne-Laura van Harmelen: ‘Meer kennis kan richting geven aan behandelingen, maar het versterken van veerkracht zal altijd maatwerk zijn.’

‘We hebben de grote kaart met al die verschillende bouwstenen aardig op orde. Nu moeten we van al die losse bouwstenen een netwerk maken. Zodat we weten wat helpend is bij welke gebeurtenis. Welke bouwsteen is belangrijk op welke leeftijd? En wat is het effect van de ene bouwsteen op de andere? En zijn er bouwstenen die altijd samen voorkomen? Hoe ontwikkelt een netwerk zich in de loop der tijd? Hoe groter onze onderzoeksgroepen worden, hoe beter we de kennis kunnen toepassen op individueel niveau.’

‘Ik heb de tijd meegemaakt dat op congressen gezegd werd dat veerkracht niet bestaat. Als je nare dingen hebt meegemaakt, werd gezegd, zit je daar de rest van je leven aan vast. Herstel zou niet mogelijk zijn. In die tijd focusten we op het oplossen van problemen, niet op het versterken van beschermende factoren. Die verandering in denken heeft recent plaatsgevonden, en daar heeft de wetenschap aan bijgedragen.

Nu is het de omgekeerde wereld: er is veel aandacht voor veerkracht en alles valt eronder. Dus is het noodzakelijk om het begrip in te kaderen. Ik heb niet voor niets mijn oratie “Veerkracht bestaat niet” genoemd. Dat deed ik omdat het geen superkracht is die je als een op zichzelf staand iets kunt meten. Dat wordt gelukkig steeds meer ingezien.’

‘Het is belangrijk om kennis te vergaren, bijvoorbeeld over welke bouwstenen helpend zijn voor wie. Dat kan als we grote groepen meten, en rekening houden met het moment van meten. Dan kunnen we analyseren wat over het algemeen maakt dat iemand goed herstelt. En wat gebeurt er als we bepaalde bouwstenen versterken? Is dat dan helpend? Hoe groter de onderzoeksgroepen, hoe beter we dan kunnen gaan voorspellen hoe verschillende personen zullen reageren op nare gebeurtenissen en wat helpend kan zijn.

Als we de verschillende bouwstenen in kaart hebben, en weten hoe ze werken, kan een hulpverlener die werkt met deze kinderen of jongeren inventariseren welke bouwstenen een cliënt al heeft, maar ook aan welke nog gewerkt kan worden. Het onderzoek naar veerkracht dat wij doen in Leiden geeft dus richting aan behandelingen, maar het versterken van veerkracht zal altijd maatwerk zijn.’