Voor professionals ligt er volgens Yildirim een duidelijke opdracht. ‘Kijk bij vermoedens van huiselijk geweld niet alleen naar de fysieke veiligheid, maar ook naar de digitale,’ zegt ze. ‘Ga samen met het slachtoffer door de instellingen van de telefoon en social media. Check of er onbekende apparaten gekoppeld zijn, controleer of het slachtoffer nog toegang heeft tot de eigen accounts, dus of de wachtwoorden niet door bijvoorbeeld de (ex-)partner zijn veranderd. En leg uit wat het verschil is tussen een app verwijderen en een account echt wissen. Dat zijn basisstappen die iemand helpen om weer regie te krijgen.’

In Nederland lopen we nog achter in het aanpakken van technologie-gerelateerd geweld, vindt Yildirim. ‘In de VS is al jaren ervaring mee. Daar is ook het platform SafetyNet ontwikkeld, waarvan wij het concept hebben overgenomen. We moeten blijven investeren in kennis, training en samenwerking met politie en techbedrijven. Alleen dan kunnen we slachtoffers écht veilig laten zijn - online én offline.’

Gelukkig komen er steeds meer technologische oplossingen om slachtoffers te beschermen. Zo is er de aware-knop, een sleutelhanger waarmee slachtoffers bij direct gevaar hun locatie kunnen doorgeven aan de politie. Daarnaast wordt geëxperimenteerd met een slachtoffer-device, een systeem waarbij de dader een enkelband en het slachtoffer een armband draagt. Als ze te dicht bij elkaar komen, gaat er een alarm af bij de reclassering. ‘Dat is nog een pilot,’ zegt Yildirim. ‘Hopelijk wordt dit binnenkort landelijk ingevoerd.’

Online en fysieke stalking komen vaak samen voor. Het ene kan in het andere overgaan. Yildirim: ‘Soms begint het met online stalken en mondt het uit in fysiek volgen of geweld. Of andersom: als de dader na een relatiebreuk niet meer fysiek dichtbij kan zijn, gaat hij digitaal verder.’ Online stalking heeft vaak meer impact, doordat het continu kan doorgaan. Slachtoffers raken overspannen of depressief, voelen zich gevangen in hun eigen huis.

Stalking - ook online stalking - is strafbaar, maar bewijs leveren is lastig. Daardoor is het moeilijker te stoppen. Als iemand bijvoorbeeld appt met een anoniem nummer, is die persoon moeilijk te traceren. ‘Ons advies is in zo’n geval: verwijder oude accounts of telefoonnummers niet meteen,’ zegt Yildirim. ‘Als je iemand blokkeert, kan hij je via een ander kanaal benaderen. Dan kun je niets meer aantonen. Bewaar bewijs: maak screenshots van berichten, neem gesprekken op, verzamel data. Maak daarnaast een nieuw, veilig mailadres voor contact met instanties, politie of advocaat.’

Wanneer wordt bezorgdheid controle? Sommige vormen van volgen of meekijken zijn op zichzelf niet verkeerd, benadrukt Yildirim. ‘Als je in goed overleg de locatie van elkaar deelt, bijvoorbeeld via een “Zoek vrienden”-app, is daar niets mis mee. Maar zodra het volgen gebruikt wordt om iemand te controleren of te beperken, gaat het over in grensoverschrijdend gedrag. Het is dan machtsuitoefening in plaats van bezorgdheid, en dat kan gevaarlijk zijn.’

Veel slachtoffers en professionals weten niet goed hoe ze digitaal veilig kunnen zijn in afhankelijkheidsrelaties. Yildirim: ‘Digitale kennis is heel belangrijk: je kunt als professional alleen veiligheid bieden als je kunt uitleggen hoe de nieuwste technologie in de online wereld werkt.’

Soms melden slachtoffers zich direct bij SafetyNed, zonder tussenkomst van een professional. ‘Dan helpen we die persoon natuurlijk om de digitale veiligheid te herstellen. Eerst maken we de apparaten, zoals een mobiele telefoon, veilig voor gebruik door samen met het slachtoffer de instellingen en accounts te bekijken. Waar nodig passen we de instellingen aan. Soms maken we een heel nieuw account aan.’

Verder vindt online controle plaats via een account, zoals van Google of Apple. ‘Met de functie “Find my phone” bijvoorbeeld kun je iemands locatie volgen, zelfs zonder toestemming. En als een telefoonabonnement op naam van de dader staat, kan hij zien wie het slachtoffer allemaal belt.’

In veel relaties is de man verantwoordelijk voor de digitale apparaten in huis. ‘Vrouwen weten soms hun wachtwoorden niet of mogen niet zelf instellingen wijzigen,’ vertelt Yildirim. ‘Dat maakt hen afhankelijk en kwetsbaar.’ Overigens zijn er ook vrouwen die online stalken, al zijn het er volgens Yildirim veel minder.

Plegers kunnen op verschillende middelen controle uitoefenen. Via apparaten als telefoons, laptops en smarthome-apparaten bijvoorbeeld. Yildirim: ‘We horen de gekste dingen. Belagers die via smart speakers tegen hun slachtoffers praten, of die op afstand de wasmachine aanzetten, alleen maar om te laten weten: ik weet dat je thuis bent. Dat is pure intimidatie.’

Een andere manier is via een verbinding. Zo kan een slachtoffer worden gevolgd als er een tracker in de auto zit. En als de dader toegang heeft tot het wifi‑netwerk bij je thuis, kan hij zien welke apparaten in huis online zijn. Of via een slimme deurbel met camera zien wie er voor de deur staat.

Digitale controle is een vorm van machtsmisbruik. ‘Plegers willen hun partner klein maken of houden, controleren of ze wantrouwen de partner en willen weten wat die doet. Het is een manier om macht te krijgen of te behouden, net als fysiek of psychisch geweld.’

Digitale controle komt zelden van een onbekende hacker of crimineel. In de meeste gevallen is de dader iemand uit de directe omgeving van het slachtoffer - een (ex-)partner, familielid of bekende. De impact op slachtoffers is groot. ‘Veel vrouwen durven hun telefoon of laptop niet meer te gebruiken,’ zegt Yildirim.

‘Slachtoffers zijn ook vaak bang dat ze worden afgeluisterd. Of ze krijgen bedreigingen: “Ik doe jou wat aan”, of: “Ik pak je kind.” Die voortdurende angst put mensen volledig uit.’ Ze herinnert zich een casus van een meisje dat online werd bedreigd en gechanteerd. ‘Ze dacht dat een onbekende haar stalkte. Uiteindelijk bleek het haar eigen vriend te zijn. Dat laat zien hoe dichtbij digitaal geweld vaak zit.’

‘Een smartphone is niet alleen een telefoon. Het is ook een gps, een camera en een microfoon. Als iemand daar toegang toe heeft, weet hij alles over je,’ zegt Serap Yildirim. Huiselijk geweld kreeg er met de komst van digitale middelen een - vaak onzichtbare - dimensie bij. Slachtoffers worden niet alleen fysiek of psychisch mishandeld, maar ook digitaal gecontroleerd, gevolgd of bedreigd. ‘We zien vaak dat een man zijn vrouw een nieuwe telefoon cadeau doet en daar alles op instelt. Door kennis van al de inloggegevens van accounts en met geïnstalleerde apps - ook wel stalkerware genoemd - kan hij op afstand controleren wat zij doet of waar ze zich bevindt. Dan bestaat er voor zo’n vrouw letterlijk geen veilige plek meer. Slachtoffers hebben nergens meer rust, zelfs niet thuis.’