In haar Aanpakplan pleit Godwaldt voor een landelijk expertisecentrum bij de Raad voor de Kinderbescherming en bij de GI’s voor jeugdbescherming. ‘Zo’n centrum kan professionals adviseren, ondersteunen en zorgen voor de juiste kennis en begeleiding.’

Een goede aanpak vraagt ook om betere samenwerking tussen instanties. ‘Professionals moeten elkaar en elkaars rollen goed kennen,’ zegt Godwaldt. ‘Beleidsmakers hebben een sleutelpositie: met voldoende kennis over intieme terreur en femicide, kunnen ze het werkveld ondersteunen met de juiste tools, kennis en samenwerking.’

In sommige Zuid-Amerikaanse landen hebben kinderen van femicideslachtoffers levenslang recht op scholing, financiële steun en psychische zorg. Ze worden daar erkend als directe slachtoffers. Dat is een belangrijk voorbeeld voor hoe structurele ondersteuning eruit kan zien, vindt Godwaldt. ‘We moeten aandacht blijven houden, ook op de lange termijn. Door regelmatig te vragen wat een kind nodig heeft, passende ondersteuning te bieden en ervoor te zorgen dat het kind zich gezien en gehoord weet.’

Vanuit een Gecertificeerde Instelling kan een jeugdbeschermingsmaatregel uitgevoerd worden die wordt opgelegd door een rechter. ‘Ik heb hier geen ervaring mee,’ hoort Godwaldt nog te vaak van jeugdzorgprofessionals die een casus van femicide krijgen toegewezen. ‘En zonder ervaring moet je ook eigenlijk niet aan zo’n zware casus beginnen. Verkeerde beslissingen kunnen grote en langdurige gevolgen hebben voor het welzijn van een kind. Het is goed om binnen je organisatie aan te geven: ik wil graag meewerken maar wel onder begeleiding van een collega die meer ervaring heeft.’

‘De gedachte dat een kind na het verlies van zijn moeder contact zou moeten onderhouden met zijn vader, de pleger, om niet beide ouders te verliezen, wordt door het kind zelf vaak niet gedeeld. Kinderen willen vooral veiligheid en rust, voor hen zijn verplichte ontmoetingen met de pleger niet helpend.’

We moeten naar kinderen luisteren in wat ze zelf aangeven te willen en dit zwaar laten meewegen in de beslissing, vindt Godwaldt. ‘Ze hebben daar wel begeleiding bij nodig. Soms willen ze zelf contact met de pleger, bijvoorbeeld uit loyaliteit of om antwoorden te krijgen die hen helpen verder te leven. De behoefte aan contact krijgen ze soms pas als ze volwassen zijn.

Dat vraagt om zorgvuldig meedenken door ervaren professionals. Hierover deed ik voorstellen in het Aanpakplan: kinderen van femicide slachtoffers en femicide overlevers (zie kader, red.). Gelukkig gaat de overheid hier nu goed naar kijken.’

Zo’n verplichting tot contact wordt soms opgelegd in gerechtelijke uitspraken of het is een beslissing van de Gecertificeerde Instelling (GI) die de kinderbeschermingsmaatregel uitvoert.

Het is belangrijk om geen aannames te doen. ‘Goedbedoelde acties kunnen pijnlijk uitpakken als ze niet aansluiten bij wat een kind aankan.’ In de documentaire Blauwdruk vertelt Roser bijvoorbeeld dat zij moest verhuizen en het heel moeilijk vond dat bij het afscheid van haar klas niemand over haar moeder sprak.

Een andere jonge vrouw die haar moeder verloor, kreeg onaangekondigd een college over moordzaken, terwijl de docent wist wat zij kort daarvoor had meegemaakt. ‘Dit soort ervaringen versterken het gevoel van eenzaamheid, terwijl dat vaak te voorkomen is door vooraf af te stemmen.’

Kinderen zijn door de gebeurtenis de volledige regie kwijtgeraakt, zegt Godwaldt. Naar hen luisteren en hun wensen zwaar laten meewegen in vervolgstappen, maakt dat de behoefte en het gebodene beter op elkaar aansluiten. Wat een kind nodig heeft, verschilt per situatie en per leeftijd. Daarom is het belangrijk om het kind zelf te vragen wat helpend is. Daarbij moet altijd eerst gekeken worden naar de lichamelijke en psychische toestand. ‘Door goed te luisteren en zorgvuldig te handelen, kunnen professionals voorkomen dat kinderen na het geweld opnieuw of nog meer getraumatiseerd raken.’

Zolang een kind in een overlevingsstand staat, lijkt het meestal vrij normaal te functioneren. De gevolgen van het trauma zijn niet altijd meteen zichtbaar, maar zullen bijvoorbeeld pas aan het licht komen als het kind in de puberteit komt of zelf kinderen krijgt. Daarom hebben kinderen die hun moeder verliezen door femicide vaak jarenlang ondersteuning nodig. ‘Die hulp moet allesomvattend zijn,’ zegt Godwaldt. ‘Denk daarbij aan traumabegeleiding en het contact stimuleren tussen kind en betrouwbare vertrouwde personen in zijn omgeving. Wij richten ons nu nog nauwelijks op de achterblijvers.’

Sommige kinderen proberen zich na de moord op hun moeder snel aan nieuwe verzorgers te hechten, simpelweg om te kunnen overleven. Anderen voelen zich niet veilig genoeg om zich opnieuw aan iemand te hechten. Volgens Godwaldt gaat het vaak mis bij de opvang van deze kinderen, zowel op de korte als op de lange termijn. ‘Broers en zussen worden vaak uit elkaar gehaald, kinderen worden ondergebracht bij familie of bekenden van de pleger, of moeten soms zelfs gedwongen contact hebben met de pleger. Dat kan doodsbang maken.’

Het verhoor moet wel zorgvuldig gebeuren, en passend bij de leeftijd van het kind, zodat het kind geen extra trauma oploopt. Godwaldt: ‘Kinderen worden - in tegenstelling tot bij seksueel misbruik – nog nauwelijks of niet traumasensitief gehoord. Dat horen we terug van kinderen en we zien het aan voorbeelden uit de praktijk. Ze worden bijvoorbeeld urenlang verhoord op een politiebureau, zonder psychische ondersteuning en zonder vertrouwde personen om zich heen. Zeker vlak na zo’n traumatische gebeurtenis kan dat zeer schadelijk zijn. Het is hard nodig om hier betere protocollen of richtlijnen voor te maken.’

Na de moord op hun moeder worden kinderen lang niet altijd gehoord door de politie. Daar leeft nog steeds het idee dat kinderen door loyaliteit aan hun ouders geen betrouwbare getuigen zijn, merkt Godwaldt. ‘Dat is een gemiste kans. Niet alleen voor het onderzoek, ook voor het kind. Gehoord worden kan juist helpen bij verwerking.’ Want gehoord worden, betekent voor het kind dat anderen je zien en je serieus nemen. Het kind krijgt daarmee erkenning en wat regie terug in een situatie waarin het alles kwijt is geraakt.

In Nederland worden elk jaar zo’n 43 vrouwen vermoord, blijkt uit cijfers van het CBS. Ongeveer 62 procent van hen had een kind of meerdere kinderen. Vaak zijn de kinderen thuis als het geweld plaatsvindt. Bij 1 op de 10 van deze moorden overlijden ook kinderen of andere omstanders.

Meemaken dat je moeder om het leven wordt gebracht door je vader of door de vriend van je moeder: voor een kind is het een verschrikkelijke ervaring. Uit gesprekken die Barbara Godwaldt met deze kinderen voert, blijkt dat ze vaak van een korte shockfase in een overlevingsstand terechtkomen. ‘Ze zijn ineens hun belangrijkste verzorger kwijtgeraakt. Tegelijkertijd hebben ze gezien hoe gewelddadig mensen kunnen zijn. Hun wereld wordt in één klap extreem onveilig. Dat werkt vaak hun hele leven door.’

Bij de moord op een vrouw door haar (ex-)partner raken eventuele kinderen niet alleen hun moeder kwijt, maar wordt ook hun relatie met de pleger - hun (stief)vader - ernstig geschaad. Specialist intieme terreur en femicide Barbara Godwaldt weet welke hulp deze kinderen nodig hebben.