Dat herkent Yunke (26), die op 4-jarige leeftijd werd geadopteerd uit China. Haar adoptie zorgde voor een trauma. ‘Door te schrijven, orden ik mijn gevoelens en begrijp ik ze beter. In mijn gedichten geef ik woorden aan ervaringen die vaak moeilijk te bevatten zijn. Daardoor vind ik zowel houvast als ruimte om verder te groeien.’

Als professional kun je stimuleren dat een kind stilstaat bij waar hij van geniet of energie van krijgt, zegt Haagmans. ‘Vraag bijvoorbeeld: wanneer voelde jij je echt blij? Waar kreeg je energie van? Waar ben je trots op? Zulke gesprekken laten kinderen opnieuw ontdekken wat belangrijk voor hen is.’

Zingeving ontstaat niet door één groot inzicht of één goed gesprek, besluit Haagmans. ‘Het groeit in kleine momenten: iemand die blijft luisteren, een talent dat wordt gezien, een succes dat wordt gevierd. Juist die ervaringen laten kinderen ontdekken: mijn leven doet ertoe, ík doe ertoe.’

Elisa (24) heeft veel aan haar geloof. ‘Niet omdat het geloof alles makkelijker maakt, maar omdat ik veel steun haal uit Bijbelverhalen. Daarin zie je ook mensen die moeilijke dingen meemaken en dat geeft mij hoop. Het verhaal van de verloren zoon raakt me bijvoorbeeld. Dat geeft de hoop dat er ooit weer ruimte komt voor contact met mijn ouders, en ruimte voor herstel.’

Het gaat over wat groter is dan jezelf, wat je helpt om betekenis te geven aan gebeurtenissen bijvoorbeeld, een doel te stellen in het leven, hoop houden bij tegenslag. Bij spiritualiteit gaat het om het gevoel dat je onderdeel bent van iets dat groter is dan jezelf. De een ervaart dat door een geloof, de ander door de natuur, door de gemeenschap of door onderdeel te zijn van een beweging die iets wil bijdragen aan de wereld.’

Aandacht geven aan zingeving betekent ook ruimte maken voor grote vragen zoals over klimaatverandering of de wereldpolitiek. ‘Voor het omgaan met moeilijke vragen hebben kinderen mensen om zich heen nodig bij wie ze horen. Daarnaast kunnen waarden helpen om betekenis te geven aan wat ze doen, wat ze belangrijk vinden en tegenkomen in het leven. Spiritualiteit kan die waarden bieden, maar dat hoeft niet.

Natuurlijk moeten problemen aandacht krijgen. Maar kijk óók naar wat een kind al in huis heeft, is het advies van Haagmans. ‘Uit de positieve psychologie weten we dat kinderen die hun sterke kanten kennen en gebruiken meer zelfvertrouwen hebben en steviger in het leven staan. Ze geloven daardoor sneller dat ze kunnen leren en zichzelf kunnen ontwikkelen.’

Een eerste stap is zichtbaar maken waar die kracht zit. ‘Een kind kan bijvoorbeeld opschrijven waar het trots op is, welke talenten het heeft of welke momenten fijn waren. Ook waardering voor mooie dingen kan een belangrijke kracht zijn. Genieten van kunst, natuur of iets wat je raakt, geeft energie.’

Hoe ondersteun je als professional een kind als het gaat om zingeving? Probeer allereerst lastig gedrag niet alleen te zien als probleemgedrag, zegt Haagmans. Achter boosheid, terugtrekken of onzekerheid kan een kind schuilgaan dat de verbinding met zichzelf of anderen is kwijtgeraakt. ‘Dat zie je bijvoorbeeld bij kinderen die geïsoleerd zijn opgegroeid of gepest zijn. Het is belangrijk om niet alleen te kijken naar wat een kind doet, maar ook naar wat eronder ligt. Zoek de verbinding. Zo merkt iemand: ik word gezien.’

Het gevoel hebben dat je ertoe doet, is moeilijk als je veel hebt meegemaakt. ‘Als een kind steeds negatieve ervaringen heeft, kan het zelfbeeld beschadigd raken. Dan moet je actief helpen om dat gevoel van eigenwaarde weer op te bouwen.’

Voor kinderen met ingrijpende ervaringen zit zingeving vaak in heel gewone dingen. Haagmans: ‘Relaties zijn ontzettend belangrijk. Het doet goed als je ergens bij hoort, weet dat er iemand naar je omkijkt of vraagt hoe het met je gaat. Als dat niet je ouders zijn, dan misschien een sportcoach die na de training altijd een cola’tje met je drinkt. Of een hulpverlener die blijft luisteren. Dat kan een kind helpen om opnieuw vertrouwen te krijgen.’

Voor Mirjam (24) was haar mentor op school een rots in de branding. ‘Ze drong niet aan, maar was er voor me, elke week na de les. Ze vroeg niet door als ik niet wilde praten, luisterde vooral en zei dat ik haar altijd mocht bellen.

Ook kleine rituelen geven vaak steun. Samen eten aan tafel, een vaste begroeting op school: het geeft structuur en een gevoel van veiligheid.’

Als het leven tegenzit, helpt zingeving om moeilijke gebeurtenissen een plek te geven. Het geeft kinderen houvast. Een belangrijk onderdeel daarvan is de betekenis die kinderen geven aan wat ze meemaken. Haagmans: ‘Als je onveilig opgroeit, trek je soms de conclusie: het komt door mij. Toch kun je, bijvoorbeeld door met een volwassene te praten, ontdekken dat er ook een ander verhaal mogelijk is. Bijvoorbeeld: het lag niet aan mij, ik verdien liefde en steun. Als kinderen anders leren kijken naar wat ze hebben meegemaakt, krijgen ze vaak meer grip op hun verhaal. Ze hoeven niet te ontkennen dat ze het moeilijk hebben gehad, maar kunnen wel ontdekken dat hun leven uit meer bestaat dan wat er is gebeurd.’

Wanneer kinderen weten wat hun leven betekenis geeft, staan ze steviger en kunnen ze meer genieten van mooie momenten. Help kinderen daarom ontdekken wat hen drijft, waar ze blij van worden en wat hen kracht geeft, adviseert expert Marga Haagmans.

Kinderen hoeven niet alleen uit te zoeken wat hun leven betekenis geeft, zegt Haagmans. ‘Ze ontwikkelen hun kijk op zichzelf en de wereld via de mensen om hen heen. Ze hebben volwassenen nodig die met hen onderzoeken hoe ze betekenis geven aan wat ze meemaken. Zingeving groeit dan ook mee met de leeftijd en met de ervaringen die ze opdoen.’ Ook iets betekenen voor een ander kan een gevoel van zingeving geven.

Amir (22): ‘Mijn vader vormde een gevaar, en daarom verhuisden mijn moeder, broertje, zusje en ik regelmatig naar geheime adressen. Ik was zo bang dat ik jarenlang begeleiding kreeg van jeugdzorg, maar die verliep niet altijd goed. Een ervaringsverhaal had mij misschien wel beter geholpen. Dat ik nu gastlessen geef om jongeren te steunen, geeft me het goede gevoel dat ik iets voor hen kan betekenen.’

Dat merkte ook Cato (21). Ze groeide op in een gezin waarin dwingende controle speelde. Haar vader zei altijd dat ze niet onafhankelijk kon zijn, dat ze het zonder hem niet zou redden. Cato: ‘Als ik teken, voel ik de vrijheid om gevoelens uit te drukken zonder woorden.’ Daarom koos ze voor de kunstacademie, ondanks haar vaders woorden dat ze geen talent had en nooit zou worden aangenomen. ‘Toen ik werd toegelaten, voelde dat als een enorme overwinning. Niet om hem iets te bewijzen, maar omdat ik eindelijk zelf geloofde dat ik het wél kon.’

Veel mensen denken bij zingeving meteen aan religie of spiritualiteit. Maar het is veel breder dan dat. Zingeving zit ook in familie, vriendschap, creativiteit, muziek, natuur, sport of iets bijdragen aan de samenleving. Haagmans: ‘Als je je inzet voor het klimaat of voor een ander, merk je: ik kan iets betekenen.’

Kinderen kunnen op allerlei manieren ontdekken: mijn leven doet ertoe, vertelt Haagmans. ‘Ze halen bijvoorbeeld vaak betekenis uit een talent, zoals tekenen, voetballen of muziek maken.’

Haagmans noemt vier bouwstenen die kinderen helpen ervaren dat hun leven betekenis heeft: een doel hebben, weten wat belangrijk voor je is (waarden), voelen dat je invloed hebt (effectiviteit) en ervaren dat je ertoe doet (eigenwaarde). Een doel geeft richting: iets om naartoe te werken, ook als het tegenzit. Waarden helpen je keuzes maken die hij je passen. Effectiviteit gaat over het gevoel: ik kan iets veranderen. En eigenwaarde betekent: ik mag er zijn, ik doe ertoe.

Zingeving speelt daarin een belangrijke rol, zegt Marga Haagmans van Augeo Foundation, die zich verdiepte in het onderwerp. ‘Zingeving gaat over waarom je leeft en waarom je elke dag je bed uit komt. Het gaat over wat jouw leven waarde en betekenis geeft. En hoe je betekenis kunt geven aan de dingen die je overkomen in je leven. Dat wil niet zeggen dat het leven er altijd makkelijk of leuk van wordt. Het gaat erom dat je leert omgaan met alles wat op je pad komt. En op moeilijke momenten kunt terugvallen op wat je kracht geeft.’

Waarom sta ik ’s ochtends op? Waar hoor ik bij? Wat maakt mijn leven waardevol? Het zijn grote levensvragen waar ook kinderen en jongeren - bewust of onbewust - mee bezig zijn. Zeker als hun leven niet vanzelf gaat. Want juist kinderen die opgroeien met bijvoorbeeld armoede, ziekte, verlies of onveiligheid, hebben behoefte aan zingeving. Aan het gevoel: mijn leven doet ertoe, ík doe ertoe.